اخبار ماجرای عجیب تنها باری که هواپیمای پنهانکار آمریکایی F-117 Nighthawk ساقط شد.

[عجیبه خانوم]

​

در ۲۷ مارس ۱۹۹۹، اخباری از جنگ کوزوو جهان را در شوک فرو برد. در جریان عملیات «نیروی متحد»، یک فروند جنگده پنهانکار F-117 Nighthawk که گمان می‌رفت تقریباً در برابر رادار نامرئی باشد، بر فراز صربستان سرنگون شد. این واقعه تاریخی تمامی باورهای قبلی درباره‌ی آسیب‌ناپذیری فناوری پنهانکاری(Stealth) در برابر رادار و سامانه‌های دفاع موشکی را به چالش کشید.

 

[عجیبه خانوم]

سرهنگ دوم دارل پاتریک «دیل» زیکو از نیروی هوایی ایالات متحده در حال اجرای مأموریت بمباران نزدیک بلگراد بود که دو فروند موشک به سمت آسمان شلیک شدند. یکی از موشک‌ها از بالای جت او گذشت، اما موشک دوم به اندازه‌ای نزدیک منفجر شد که سیستم کنترل پرواز هواپیمایش را مختل کرد. در عرض چند لحظه، F-117 که با لقب موجودی خبیث (Something Wicked) شناخته می‌شد، از آسمان سقوط کرد و خلبان مجبور به خروج اضطراری شد. این رویداد تنها سرنگونی ثبت‌شده‌ی یک فروند F-117 یا هر هواپیمای پنهان‌کار دیگری متعلق به نیروی هوایی آمریکا محسوب می‌شود.

 

[عجیبه خانوم]

تیپ ۲۵۰ موشکی دفاع هوایی صربستان به فرماندهی سرهنگ زولتان دانی، با استفاده از سامانه‌ی موشکی زمین‌به‌هوای S-125M Neva، این اقدام به ظاهر غیرممکن را محقق کرد. کمتر کسی باور داشت که موشک‌های قدیمی ساخت شوروی قادر به تهدید طراحی کم‌نمایان (Low Observable) نایت‌هاوک باشند.

 

[عجیبه خانوم]

سرهنگ دوم زیکو توسط نیروهای ویژه نجات رزمی نیروی هوایی آمریکا (PJ) پیش از رسیدن نیروهای جستجوگر دشمن نجات یافت. در اتفاقی مشهور، او و دانی پس از پایان جنگ دوباره ملاقات کردند و رابطه دوستانه‌ای میان آن‌ها شکل گرفت.

 

[عجیبه خانوم]

سرهنگ دوم زیکو به یاد می‌آورد که هنگام فرود با چتر نجات، با خودش چنین فکر می‌کرد:
«تصور می‌کردم که کنار اپراتور سام صرب ایستاده‌ام و در حالی که مکالمه‌ای با لحن شوخی داریم، به او تبریک می‌گویم: “عجب شلیک دقیقی!”»

 

[عجیبه خانوم]

موفقیت سربازان صرب در ساقط کردن هواپیمای پنهانکار آمریکایی، نتیجه‌ی ترکیبی از مهارت میدانی، خوش‌شانسی، و سهل‌انگاری نیروی هوایی آمریکا بود. اما سؤال اصلی همچنان باقی است: چگونه یک هواپیمای پنهانکار بسیار پیشرفته توسط موشکی که دهه‌ها پیش معرفی شده بود سرنگون شد؟

 

[عجیبه خانوم]

اصطلاح «فناوری پنهانکاری» به مجموعه‌ای از فناوری‌ها اشاره دارد که بازتاب یا انتشار امواج راداری، فروسرخ، نور مرئی، طیف فرکانس رادیویی و صدا را به حداقل می‌رسانند تا از کشف شدن هواپیما جلوگیری شود. F-117 Nighthawk اولین هواپیمای عملیاتی بود که با تمرکز ویژه بر فناوری پنهانکاری ساخته شد. نمونه‌های مدرن دیگر شامل F-35 Lightning II، B-2 Spirit، B-21 Raider و F-22 Raptor هستند.

 

[عجیبه خانوم]

اگرچه هیچ هواپیمایی کاملاً در برابر رادار مصون نیست، اما هواپیماهای پنهانکار با دشوار ساختن شناسایی یا رهگیری توسط رادارهای معمولی، احتمال کشف یا هدف قرار گرفتن را کاهش می‌دهند. فناوری پنهانکاری ترکیبی از فرستنده‌های فعال مانند رادیوها، نشانگرهای لیزری و رادارهای با احتمال رهگیری پایین، همراه با ویژگی‌های غیرفعال کم‌نمایان (LO) است.

 

[عجیبه خانوم]

پنهانکاری با طراحی پیشرفته‌ای به دست می‌آید که توانایی سنسورهای دشمن را برای کشف، رهگیری یا درگیری با هواپیما به حداقل می‌رساند. این فلسفه نه تنها انتشار امواج راداری بلکه گرما، صدا و سایر نشانه‌های تشخیص را نیز مدنظر قرار می‌دهد. سیستم‌هایی مانند IRST (جستجو و رهگیری فروسرخ) برای مقابله با ردپای حرارتی کم مطرح شده‌اند. همچنین رادارهای با طول موج بلندتر توانایی بیشتری در مقابله با اشکال طراحی پنهانکار دارند. مواد جاذب رادار (RAM) نیز مقطع راداری (RCS) را کاهش می‌دهند، اما گفته می‌شود که ۹۰ درصد ویژگی پنهانکاری ناشی از طراحی هندسی هواپیماست.

 

[عجیبه خانوم]

آندریا پزاتی در ResearchGate.com مقاله‌ای منتشر کرده که تحلیل ردپای راداری «پروانه‌ای» F-117 را چنین مورد بحث قرار می‌دهد:

مشخص است که کاهش ردپا در نمای جلو و عقب کمتر است، در حالی که در نمای جانبی بیشتر دیده می‌شود.