نویسندگان کانونی سازی؛ چشم داستان

[.YEGANEH.]

اما نکته اینجاست که راوی اطلاعات بیشتری از مریم داره.
مریم نمی‌دونه مرد نامه رو برداشته، ولی راوی و در نتیجه مخاطب از این موضوع خبر دارن.
پس اینجا:
راوی: سوم‌شخص
کانونی‌ساز: مریم
میزان آگاهی راوی: بیشتر از مریم​

 

[.YEGANEH.]

حالا فرض کنیم همین صحنه رو این‌طور بنویسیم:
«وارد اتاق شدم. مردی کنار پنجره ایستاده بود. نمی‌دونستم چرا اونجاست. چشمم افتاد به کشوی نیمه‌باز میز. چند قدم جلو رفتم، اما چیزی به ذهنم نرسید.»
اینجا راوی خودش یکی از شخصیت‌های داستانه؛ یعنی مریم داره داستان رو تعریف می‌کنه.
در نتیجه
راوی: مریم
کانونی‌ساز: مریم
در این حالت، راوی و کانونی‌ساز یکی هستند.
اما همیشه هم این‌طور نیست.​

 

[.YEGANEH.]

فرض کنید داستانی درباره یک قتل داریم که با راوی سوم‌شخص روایت می‌شه.
راوی می‌دونه قاتل کیه، اما داستان رو از نگاه کارآگاهی دنبال می‌کنیم که هنوز قاتل رو نمی‌شناسه.
در این حالت راوی می‌تونه اطلاعات بیشتری داشته باشه، اما کانونی‌سازی روی کارآگاه قرار گرفته.
ما اتفاقات رو از زاویه ادراک کارآگاه تجربه می‌کنیم؛ چیزهایی رو می‌بینیم که او می‌بینه و همراه با او دنبال سرنخ می‌گردیم.​

 

[.YEGANEH.]

اینجا اگر نویسنده ناگهان وارد ذهن قاتل بشه و چیزی رو به ما بگه که کارآگاه از اون خبر نداره، مرکز ادراک داستان تغییر کرده.
این تغییر اگر آگاهانه و هدفمند باشه، می‌تونه یک تکنیک روایی مؤثر باشه.
اما اگر نویسنده بدون توجه به کانونی‌سازی این کار رو انجام بده، ممکنه داستان دچار یک مشکل جدی بشه: لغزش کانونی‌سازی.
مثلاً اگر تمام یک صحنه از نگاه کارآگاه روایت بشه، اما ناگهان نوشته بشه:
«کارآگاه به قاتل نگاه کرد. قاتل از اینکه نقشه‌اش تا اینجا خوب پیش رفته بود، خوشحال بود.»
اگر قرار بوده تمام صحنه فقط از نگاه کارآگاه باشه، ما چطور از احساس واقعی قاتل خبر داریم؟
کارآگاه نمی‌تونه ذهن قاتل رو بخونه.
پس اینجا نویسنده بدون اینکه متوجه باشه، از محدوده ادراک کانونی‌ساز خارج شده.​

 

[.YEGANEH.]

این مثال‌ها نشون می‌دن که شناخت تفاوت راوی و کانونی‌ساز فقط یک بحث تئوری نیست؛ بلکه مستقیماً روی نحوه نوشتن داستان تأثیر می‌ذاره.
وقتی این دو نقش رو از هم جدا کنیم، می‌تونیم آگاهانه‌تر تصمیم بگیریم که:
راوی چه چیزی رو به ما بگه؟
کانونی‌ساز چه چیزی رو ببینه؟
شخصیت چه چیزهایی رو بدونه؟
مخاطب چه چیزهایی رو زودتر از شخصیت بفهمه؟
و چه چیزهایی تا پایان از چشم هر دو پنهان بمونه؟​