اختصاصی | زیست مولکولی و ژنتیک |

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

سلام؛
در این تاپیک می‌خوام مقالات زیست سلولی و ژنتیک که می‌خونم و از نظرم جالب و مناسب مطالعه برای همه اقشار جامعه است رو ترجمه کنم و به طور خلاصه براتون قرار بدم.
امیدوارم حتی شده ذره‌ای به علاقه‌ی شما در این حوزه اضافه کنم❤️

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

۱. اول از همه ژنتیک چیست؟
ژنتیک علم مطالعهٔ وراثت و تفاوت‌های بین موجودات زنده است.
یعنی می‌پرسیم:
¹ چرا فرزند بعضی ویژگی‌هایش را از پدر و مادر می‌گیرد؟
½ چرا دو خواهر و برادر با وجود والدین یکسان، دقیقاً شبیه هم نیستند؟
⅓ چرا بعضی بیماری‌ها در خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شوند؟
¼ اطلاعات مربوط به ساخت و عملکرد بدن کجا ذخیره شده است؟
۲. سلول؛ جایی که داستان شروع می‌شود!
بدن انسان از سلول‌ها ساخته شده است.
یک سلول را خیلی ساده می‌توان این‌طور تصور کرد:
سلول → هسته → کروموزوم → DNA → ژن
البته همهٔ سلول‌ها هسته ندارند و در سلول‌های انسانی، DNA فقط در هسته نیست؛ مقداری DNA هم در میتوکندری وجود دارد.

☆سوال پیش میاد میتوکندری چیه؟

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

یک سلول یوکاریوتی (پر یاخته مثل انسان) را این‌طور در ذهن داشته باش:
غشای سلولی
⬇️
سیتوپلاسم
⬇️
داخل آن:

🧬 هسته → نگهداری و مدیریت DNA
⚡ میتوکندری → تولید ATP
🏭 ریبوزوم → ساخت پروتئین
🧵 ER زبر → ساخت/پردازش بسیاری از پروتئین‌ها
🧪 ER صاف → لیپیدها و عملکردهای متابولیکی
📦 گلژی → پردازش و بسته‌بندی
♻️ لیزوزوم → تجزیه و بازیافت
🔬 پراکسی‌زوم → متابولیسم و اکسیداسیون برخی مواد
🕸️ اسکلت سلولی → شکل، حرکت و سازمان‌دهی داخلی
و برای ارتباط با ژنتیک، مهم‌ترین زنجیره این است:
هسته → DNA → ژن → RNA → ریبوزوم → پروتئین → عملکرد سلول

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

حالا که اجزای سلول رو شناختیم، می‌خوایم بدونیم DNA چیه!
با من بیا و پست پایینی که برات می‌نویسم رو بخون!

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

🧬 DNA چیست؟
DNA مخفف Deoxyribonucleic Acid یا دِئوکسی‌ریبونوکلئیک اسید است.

که فرقش رو با RNA تو پست بعدی بررسی می‌کنیم!

DNA را می‌تونیم مولکولی بدانیم که اطلاعات ژنتیکی موجود زنده را ذخیره می‌کند.
مثلاً اطلاعاتی که سلول برای ساخت پروتئین‌ها و تنظیم بسیاری از فعالیت‌هایش لازم دارد، در DNA رمزگذاری شده است.
DNA از چه چیزی ساخته شده؟
DNA از واحدهای کوچکی به نام نوکلئوتید ساخته شده.
هر نوکلئوتید سه بخش دارد:
۱. قند دئوکسی‌ریبوز
۲. گروه فسفات
۳. یک باز نیتروژنی

چهار نوع باز DNA عبارت‌اند از:
A = آدنین
T = تیمین
C = سیتوزین
G = گوانین
این چهار حرف مثل الفبای DNA هستند.

حااااالا

چرا DNA شکل مارپیچ دارد؟
DNA معمولاً از دو رشته تشکیل شده که به دور هم پیچیده‌اند و ساختاری به نام مارپیچ دوگانه (Double Helix) می‌سازند.
بازها بین دو رشته جفت می‌شوند:
A ↔ T
C ↔ G
یعنی آدنین مقابل تیمین
و سیتوزین مقابل گوانین!
مثلاً اگر یک رشته این باشه:

A T G C C A

رشتهٔ مقابلش خواهد بود:

T A C G G T

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

🧬 RNA چیست؟
RNA مخفف Ribonucleic Acid یا ریبونوکلئیک اسید است.
RNA هم مثل DNA یک اسید نوکلئیک است و در انتقال و استفاده از اطلاعات ژنتیکی نقش دارد.

اگر خیلی ساده بخواهیم بگوییم:

DNA مثل کتاب اصلی دستورالعمل‌هاست؛ RNA می‌تواند یک نسخهٔ مورد استفاده از بخشی از آن دستورالعمل باشد.

RNA از چه چیزی ساخته شده؟
RNA هم از نوکلئوتیدها ساخته شده است.
هر نوکلئوتید RNA سه بخش دارد:

• قند ریبوز
• گروه فسفات
• یک باز نیتروژنی

چهار باز RNA:

• A = آدنین
• U = یوراسیل
• C = سیتوزین
• G = گوانین

🔴 تفاوت مهم با DNA:
در DNA داریم:

A, T, C, G

اما در RNA:

A, U, C, G

یعنی RNA به جای T (تیمین) از U (یوراسیل) استفاده می‌کند.

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

نکته‌ی خیلییییی مهم که خیلی باهاش کار داریم!

🧬 تفاوت DNA و RNA​

۱. از نظر قند
در DNA قند دئوکسی‌ریبوز وجود دارد.
در RNA قند ریبوز وجود دارد.

۲. از نظر بازهای نیتروژنی
DNA چهار باز دارد:
A ،T ،C ،G
RNA چهار باز دارد:
A ،U ،C ،G
یعنی در RNA، U (یوراسیل) جای T (تیمین) را گرفته است.

۳. از نظر تعداد رشته
DNA معمولاً دو رشته‌ای است.
RNA معمولاً تک‌رشته‌ای است.

۴. از نظر وظیفه
DNA بیشتر نقش ذخیره و نگهداری اطلاعات ژنتیکی را دارد.
RNA بیشتر در انتقال، استفاده و تنظیم اطلاعات ژنتیکی نقش دارد.

۵. از نظر محل
DNA در سلول‌های یوکاریوتی عمدتاً در هسته قرار دارد و مقداری هم در میتوکندری وجود دارد.
RNA هم در هسته ساخته یا پردازش می‌شود و هم در سیتوپلاسم حضور دارد.

۶. از نظر پایداری
DNA معمولاً پایدارتر است و برای ذخیرهٔ بلندمدت اطلاعات ژنتیکی مناسب است.
RNA معمولاً ناپایدارتر و کوتاه‌عمرتر است، چون بسیاری از RNAها برای وظایف موقت سلول ساخته می‌شوند.

⭐ برای حفظ کردن​

DNA = ذخیرهٔ اطلاعات
RNA = استفاده و انتقال اطلاعات

و مهم‌ترین تفاوت شیمیایی که باید یادت بمونه:
DNA → دئوکسی‌ریبوز + T
RNA → ریبوز + U

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

حالا ژن چیه!

🧬 ژن چیست؟​

ژن (Gene) یک بخش مشخص از DNA است که اطلاعات لازم برای ساخت یک محصول عملکردی، مثل یک پروتئین یا RNA، یا تنظیم یک فرایند زیستی را در خود دارد.
پس خیلی ساده:
DNA = مولکول بزرگی که اطلاعات ژنتیکی را در خود دارد
ژن = یک قسمت مشخص از آن DNA

📖 DNA را مثل یک کتاب بزرگ در نظر بگیر.​

هر ژن مثل یک دستورالعمل مشخص داخل آن کتاب است.
مثلاً یک دستورالعمل می‌تواند مربوط به ساخت یک پروتئین خاص باشد.
بنابراین ژن‌ها اطلاعاتی هستند که سلول می‌تواند از آنها برای انجام کارهای مختلف استفاده کند.

🧬 ژن کجاست؟​

در سلول‌های یوکاریوتی، بیشتر ژن‌ها روی DNA موجود در کروموزوم‌های هسته قرار دارند.
البته DNA میتوکندری هم ژن‌های خودش را دارد.

🧬 ژن چطور عمل می‌کند؟​

یک مسیر ساده این است:
ژن روی DNA
⬇️
از روی آن RNA ساخته می‌شود.
⬇️
اگر RNA از نوعی باشد که دستور ساخت پروتئین را حمل می‌کند، به ریبوزوم می‌رود.
⬇️
ریبوزوم پروتئین را می‌سازد.
پس:
DNA → ژن → RNA → پروتئین
البته همهٔ ژن‌ها پروتئین تولید نمی‌کنند؛ بعضی ژن‌ها RNAهای عملکردی تولید می‌کنند.

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

اینو یواشکی از من داشته باش، فرق قند ریبوز در رنا و دئوکسی ریبوز در رنا تنها در یک اکسیژنه!
OH پایین رو نگاه کن :)
قند دنا یه اکسیژن کمتر داره، پس دئوکسی‌ریبوزه°.°

 

[MelicaMelica عضو تأیید شده است.]

🧬 کروموزوم چیست؟​

کروموزوم ساختاری است که DNA را به شکل منظم و فشرده درون سلول سازمان‌دهی می‌کند.
DNA خیلی طولانی است؛ بنابراین سلول باید آن را به شکلی منظم بسته‌بندی کند.

🧬 هیستون چیست؟
هیستون‌ها پروتئین‌هایی هستند که DNA به دور آنها پیچیده می‌شود.
یعنی DNA مثل یک نخ خیلی بلند است و هیستون‌ها مثل قرقره‌هایی هستند که DNA دور آنها پیچیده می‌شود.
وقتی DNA دور هیستون‌ها می‌پیچد، ساختاری به نام نوکلئوزوم ایجاد می‌شود.
پس:
DNA + هیستون → نوکلئوزوم
نوکلئوزوم‌ها در کنار هم قرار می‌گیرند و باعث فشرده و منظم شدن DNA می‌شوند.
🧬 پس مسیر بسته‌بندی DNA چیست؟

DNA
⬇️
DNA دور هیستون‌ها می‌پیچد
⬇️
نوکلئوزوم
⬇️
ساختارهای فشرده‌تر DNA
⬇️
کروماتین
⬇️
در زمان تقسیم سلولی، فشرده‌تر می‌شود
⬇️
کروموزوم

🧬 ژن کجای این داستان است؟
ژن‌ها بخش‌هایی از DNA هستند.
یعنی ژن‌ها روی همان DNA قرار دارند و DNA درون کروموزوم‌ها سازمان‌دهی شده است.
پس این چهار مورد را خوب از هم جدا کن:
ژن = یک بخش مشخص از DNA
DNA = مولکول حاوی اطلاعات ژنتیکی
هیستون = پروتئینی که DNA دور آن می‌پیچد
کروموزوم = ساختار فشرده و سازمان‌یافته‌ای که DNA را در خود دارد

👤 کروموزوم‌های انسان
در سلول‌های بدن انسان:
۴۶ کروموزوم = ۲۳ جفت
2n=46
n=23
یعنی ما هر ۲۳ جفت رو از یک والد میگیریم
n=23 از مادر
n=23 از پدر
که در آخر میشیم 2n=46

از این ۲۳ جفت:
۲۲ جفت اتوزوم (غیر جن*سی) هستند.
و ۱ جفت کروموزوم جن*سی‌ست:
XX دختر
XY پسر

حالا بیا پست بعد👇🏻👇🏻👇🏻👇🏻